Not for profit nu in het Nederlands vertaald.

Een paar maanden geleden refereerde ik in een column die ik voor ACT en TM schreef aan het boek NOT FOR PROFIT van filosofe Martha Nussbaum. Het boek is nu beschikbaar in een Nederlandse vertaling. een aanrader. Hieronder nogmaals m'n column van destijds.

Niet nuttig and not for profit. (Column verscheen eerder in mei 2011 in TM)

Door Gable Roelofsen.

We worden elke avond doodgegooid met make over programma’s. We weten dat als je leven, je restaurant of je carrière niet loopt. Dat dan een nieuwe gevel, een nieuwe kaart, nieuw haar, beter ondergoed of een wandje openbreken wonderen doet. Elk bedrijf dat een research and development afdeling heeft weet dat niet elke investering die je maakt in onderzoek, een winstgevend idee zal opleveren. Maar dat het toch noodzakelijk is om de concurrentie voor te blijven. Toch is Nederland (en het merendeel van haar stemmers) niet meer bereidt in dingen die niet direct nuttig zijn te investeren. Uit de mond van David van Reybrouck hoorde ik laatst deze anekdote: Stalin vroeg aan zijn minister voor cultuur hoeveel films er werden gemaakt in de Sovjet- Unie. De minister antwoordde 100 per jaar. Stalin: “En hoeveel zijn hiervan goed?” Het antwoord was 10. Stalin: “waarom maken we dan niet gewoon alleen die tien goede”? Andre Geim de Russische Nederlander die onlangs de Nobelprijs voor de natuurkunde won was niet direct nuttig. Toeval en de durf om wat aan te klooien met wat plakband brachten hem uiteindelijk bij een manier om flinterdun metaal te vinden dat perfect geleid in minuscule chips.

Not for profit zo heet het boek dat ik aan het lezen ben. De Amerikaanse Filosoof Martha Nussbaum beschrijft daarin hoe terwijl we de economische crisis van 2008 aan het oplossen zijn er een andere stille crisis zich aan het voltrekken is. Ze vertelt hoe Amerika in de loop der jaren haar onderwijssysteem heeft hervormd naar een omgeving waarin mensen nog slechts worden klaargestoomd voor economische productiviteit. Een omgeving waarin de kunsten en de humaniora op de achtergrond zijn geraakt. Het in aanraking komen met de kunst en de geesteswetenschappen vindt Nussbaum essentieel voor de vorming van kritische burgers. Burgers die leren om te gaan met complexiteit en met meerduidigheid. Burgers die toegerust zijn om te functioneren in een democratie. Burgers die elkaar niet reduceren tot slechts een kans om geld te verdienen. En die zelf ook actief een rol nemen in hun gemeenschap. Dit utopische ideaal lijkt inderdaad ver weg als je de dagelijkse stroom meningen en informatie op je af ziet komen.

De hard schreeuwende mondige mens, die stemt vanuit een actieradius die niet verder reikt dan eigen navel en eigen portemonnee, is nu aan het woord. De mens die verontwaardigt is maar elke eigen verantwoordelijkheid uit het democratisch proces weg filtert.
Een van de eisen van die mondige mens is dat in een democratie alles voor iedereen en voor iedereen nuttig moet zijn. Een voorhoede is hierbij uit den boze. Staatsecretaris Zijlstra stelde in een uitzending van Pauw en Witteman dat kunstenaars een voorbeeld aan Marco Borsato moeten nemen. Met alle respect voor Borsato maar Zijlstra snapt niet dat de roem van deze zanger bij Antwerpen stopt. En dat de uitstraling van Hans van Manen, Carice van Houten, Louis Andriessen, Johan Simons, Marleen Gorris en Eva Maria Westbroek, ondanks dat zij door niet iedereen als nuttig worden gezien, reikt tot aan Berlijn, Parijs en New York.

Is het niet frappant dat als het gaat om de businessklasse in de luchtvaart of om een beroemd modellenbureau dat dingen dan elite mogen heten? Maar zodra het een voorhoede betreft die zich bedient van enige geestelijke rijkdom dat dan die term opeens taboe blijkt te zijn? Terwijl deze mensen van onschatbare waarde zijn voor een functionerende democratie. Die voorhoede moet zich soms dan wel ook scherp durven uitspreken tegen de uitwassen van het marktdenken. En dat is soms lastig omdat wij zelf ook constant plaatsnemen op de castingbank, in de kroeg staan met programmeurs en onderhevig zijn aan marktwerking.

Er moeten ruimten zijn in een samenleving die niet direct draaien om winstgevendheid en ander gewin. Waar we op adem kunnen komen van de ratrace in de hedendaagse meritocratie. Het gevaar is dat we nog alleen maar naar de centra van onze steden en dorpen trekken om te shoppen voor nieuw haar, de juiste spijkerbroek en beter ondergoed. Dat we alleen nog maar werken aan ons eigen persoonlijke voorkomen. Dat we zo agressief omgesprongen zijn met onze geestelijke en artistieke voorhoede dat de gevel van onze gemeenschappelijke BV Nederland er binnenkort verloederd uit gaat zien.

De Auteur is freelance acteur en daarnaast theatermaker bij Het Geluid, Maastricht. Hij is lid van platform Ludlum en de acteursvakbond ACT. Onlangs was hij een van de organisatoren van de actie ‘Na de schreeuw nu de stem’.

Waken voor kunst! (een middag Platform Ludlum)

De afgelopen weken heb ik in Madrid en Jerusalem theater gemaakt en gespeeld. Platform Ludlum en de kunstwake was de gehele tijd als een soort achtergrondmuziek in mn hoofd aanwezig. Ik werd aangesproken dat ik iets te fanatiek was in het oproepen tot deelname aan de kunstwake van platform Ludlum. Hahahahaha.
Maar het soms frustrerend te merken dat iedereen zich druk maakt, de actie supercool vind en vervolgens zich niet inschrijft.

Mensen informeren is in dit facebooktijdperk een makkie. Mobiliseren is gek genoeg heel moeilijk. Daarvoor moet je fysiek aanwezig zijn, tijd vrijmaken, iets tot prioriteit maken,
moeite doen. De groene amsterdammer had een behoorlijk cynische analyse van engagement in het digitale tijdperk. Maar ik denk dat in de wisselwerking tussen virtueel en live kwetsbaar aanwezig zijn juist iets cools gebeurt. Fysieke aanwezigheid is juist nu betekenisvol. Deze actie is wars van aanwijsbare effectiviteit, het is een symbolische daad,
het begin was niet makkelijk. Maar het loopt nu!

Dit moet gebeuren en een beetje tegenslag en imperfectie zijn enkel charmant en geven deze actie juist karakter.
Daar gaat het volgens ons om! Lees ons manifest.

Om dat we in cultuur tonen dat we meer zijn dan een optelsom cijfers, dat samenleven meer is dan handel drijven met elkaar alleen.
Het was donderdagmiddag een harde overgang van het warme strand van Tel Aviv naar een totaal verregend binnenhof. Ik kom aan en koop bij de boekendumpshop naast de subway een paraplu, een sjaal en een paar rode kinderhandschoenen (die ik raar genoeg pas). Ik voel me een soort freaky clown met die dingen aan, maar ze zijn praktisch en ze komen van pas. Ik zie nog net de Harpiste vertrekken die een uur vulde met door een grote plastic zak beschermde harpklanken. Rory de Groot is een Held, hij leest Camus voor in een soort repetitieve modus. Rory is totaal doorweekt en spreekt met geweldig stevige stem. Een vrouw die onder het afdakje van de ingang van de tweede kamer staat te roken rent na het doven van haar sigaret naar binnen en komt naar buiten met een paraplu voor Rory. Hij is van de groenlinksfractie, zegt ze erbij. Rory hoeft de paraplu niet. Bikkel. Later zal de hoffotografe van de pvda nadat ze klaar is met een foto maken van Mariette Hamer naar buiten komen en bij de subway een chocolatechip cookie voor me halen en een grote bak thee. Ze is fotografe maar zal haar vrienden in de uitvoerende kunsten op de hoogte stellen van onze actie. Ik ben begonnen met zingen, toen was mijn paraplu nog heel. Rory luisterde heel beleefd ondanks dat hij totaal doorweekt was het hele lied uit. De paraplu en de weerkaatsing tegen het gebouw geven een lekkere bij douchecel achtige akoustiek. Een mevrouw van Kunsten 92 maakt foto's van me. Ze hebben onze link op hun site geplaatst. We worden serieus genomen. Dat is cool. Daarna doe ik 20 minuten lang een poging voor te lezen uit De Stille Kracht van Louis Couperus. Het leek me een leuke aanleiding om met Geert Wilders in gesprek te raken over onze gedeelde Indische achtergrond en over hoe cultuur niet ophoudt bij een landsgrens. In de stromende regen werkt het lezen totaal niet. wel om de fakkel door te geven maar niet om je hoorbaar te maken. Ik heb maar vier liedjes voorbereid maar die zing ik zo'n anderhalf uur lang in een soort loop terwijl mn plu kapot waait en dienstauto's af en aan rijden. Als Mark Rutte het plein oversteekt met een entourage aan ambtenaren, draai ik me om en zing tot hem Going to a town van Rufus Wainwright, Mark Rutte duikt in zn plu, de ambtenaren tonen meer waardering. Eigenlijk moeten we iemand als Ramsey Nasr of Mustafa Stitou vragen hier een nieuwe tekst op te schrijven, zou een perfect hedendaags strijdlied zijn. Het zoetsappige Somewhere uit de West side story doet het goed bij kamerleden Hero Brinkman (pvv) en Plaschaert (vvd) die arm in arm voorbij komen onder een vvd paraplu. Ze vinden dat ik mooi zing. Ik zeg bedankt maar daar koop ik niets voor. (achteraf bedenk ik me dat het wijzer en gevatter geweest was als ik hen had bedankt voor het inzicht dat de zangkunst ook een liberale en rechtse hobby is). Wie het hardst naar binnenrent is onze eigen Robert Ludlum liefhebber Halbe Zijlstra. Waardering is er wel van zijn chauffeur. De chauffeurs moeten denk ik gek van mij zijn geworden. terwijl zij rokend wachten heb ik geloof ik dertig keer speechless van Lady gaga gezongen en twintig keer chelsea hotel van Leonard Cohen. Overigens viel het me op dat veel van die chauffeurs beter gekleed zijn en betere pakken dragen dan de meeste politici. Spannend was ook het verschijnen van Jan Kees de Jager. Hij is nog kleiner en gedrongener dan ik dacht. Hij lijkt me een heel vriendelijke man. Hij luistert even aandachtig en steekt dan zn duim omhoog. stapt in en steekt nog eens zn duim omhoog. Ik kon alleen maar mn schouders ophalen van "gast, ja jij bent minister van financien".Toen werd ik afgelost door Khaldoun Elmecky. Khaldoun is de eerste van de meer gevestigde orde die bereid is een symbolisch uurtje door te brengen voor de deur van onze volksvertegenwoordigers. Hij leest voor goed ingepakt in een mooi regenpak en north face jack. Ik hoop dat komende week meer kunstenaars van oudere generaties ons vergezellen. Khaldoun, ontdekt ook dat in de regen, moeilijke literatuur voor het voetlicht krijgen geen sinecure is. Maar zegt hij: Het gaat om het symbool, om dat we fysiek aanwezig zijn. Een studentikoze jongen van de jonge socialisten komt luisteren en nodigt ons uit voor een bijeenkomst met Jetta Klijnsma.Het is inmiddels vijf uur. De fakkel is weer doorgegeven.

Vechten tegen windmolens

De afgelopen dagen heb ik mogen spenderen in Alcala de Heneras. De stad waar Cervantes werd geboren. Het Oxford van Spanje nabij de hoofdstad Madrid. We logeren in collegeio Tomas Aquino. Zoals een renaissance universiteitsstad betaamt vinden achter dikke oude deuren van oude collegegebouwen met prachtige namen nog altijd geestverrijkende zaken plaats. Verderop in de straat is de faculteit voor filosofie en literatuur. Die studenten kijken uit op het prachtige oude plein dat Plaza de Cervantes heet. Grootheden worden vaak toch in geestelijk rijke omgevingen geboren of komen er vroeg mee in aanraking. Het 500 jaar oude theater waar we vanavond speelde ligt ook aan dit plein. Een soort Globe theatre ook 500 jaar oud en pas sinds 200 jaar heeft het een dak. op het plein een geweldig beeld van Don Quichote. Verderop in de straat ligt de rechtenfaculteit in een ander eeuwenoud magistraal gebouw. In deze omgeving kon ik het niet laten even stil te blijven staan bij de twee dingen die momenteel deze week in Nederland onder druk staan: De rechtstaat en de cultuur. Misschien moet ik niet overdrijven. Deze peilers van onze samenleving kunnen volgens mij best tegen een stootje. Maar al deze gebeurtenissen zeggen toch iets over het geestelijk klimaat in ons land vandaag de dag.

Het doet me denken aan Martha Nussbaum. Een moraalfilosofe die op scherpe wijze na weet te denken over de wortels van onze beschaving en ons handelen van vandaag de dag. Ik ben haar boek NOT FOR PROFIT nu aan het lezen. even een citaat:

"Anxiously focused on national economic growth, we increasingly treat education as though its primary goal were to teach students to be economically productive rather than to think critically and become knowledge-able and empathetic citizens. this shortsighted focus on profitable skills has eroded our ability to criticize authority, reduced our empathy with the marginalized and the different, and damaged our competence to deal with complex global problems. And the loss of these basic capacities jeopardizes the health of democracies and the hope of a decent world"

het woord is gevallen "citizens" het doet zoals alles in het werk van Nussbaum denken aan de antieke Griekse beschaving. Ze is een interdisciplinair denker die onze cultuurgeschiedenis en de huidige relevantie ervan geweldig weet te duiden. Als je haar leest of hoort spreken over de antieke Griekse samenleving dan wordt je duidelijk hoezeer recht en rechtvaardigheid en cultuur en moraal verbonden zijn met de werking van een democratie. En hoe het idee van burgerschap hierin belangrijk is. Zelf blijven denken aan wat rechtvaardig is, het feit dat de wet het toestaat staat maakt het nog niet rechtvaardig. In het antieke theater gingen de burgers van de polis gezamenlijk kijken naar wat ze niet goed hadden gedaan. In dat theater kwamen vluchtelingen, vrouwen, kinderen, oorlogsslachtoffers, gijzelaars, de mensen zonder burgerrechten aan het woord. In het theater werd de moraal gewogen. Men dacht daar samen (in gemeenschap) na over wat rechtvaardig is en wat niet. (Dit inzicht over theater, hoorde ik ooit uit de mond van Peter Sellars, typisch dat het Amerikanen zijn die ons moeten wijzen op de verworvenheden en kwaliteiten van onze cultuurhistorie). Een andere Amerikaan,de toneelschrijver Charles Mee beschrijft de cultuurgeschiedenis als een geschiedenis van inclusie. Steeds meer mensen krijgen rechten en praten mee en worden afgebeeld en geportretteerd door de kunst.

Van een afstand hoor ik vanavond dat er tijdens het debat over de regeringsverklaring slechts enkele minuten is gesproken over cultuur. De Nos nam niet de moeite om het uit te zenden. Gelukkig is het thema kanaal politiek 24 er nog (eventjes). De moed zakt je in de schoenen als je de argumentering hoort van zowel kabinet als oppositie. Iedereen is zo specialistisch en gefocust op het huishoudboekje dat men niet toe komt aan de kern van de zaak. Aan het wezenlijke belang van cultuur voor een gezonde rechtstaat en democratie. Laat staan dat er gevochten wordt voor een geestelijk klimaat dat Spinoza's, Ermasussen, Cervantessen en Nussbaums voortbrengt. We moeten de denkers die het lukt om over de grenzen van disciplines voorbij economische motieven, voorbij de waan van de dag te kijken aan het woord laten. Hopelijk zelfs ook in onze volksvertegenwoordiging. (Ik blijf dromen) (Dream the impossible dream)

Naast dat we natuurlijk keihard gaan protesteren de komende tijd. (ikzelf ben trots deel uit te maken van Platform Ludlum, U gaat horen van ons) zullen we natuurlijk een stelletje Casandra's blijken die vechten met windmolens.

Deze week bevind ik me in een soort oase, een bubbel, een conferentie betaald door Europa en een aantal Europese landen om na te denken over multicultureel theater en de weerspiegeling van migranten op onze (theater) cultuur. Als toi toi kregen Sabri Saad el Hamus en ik vanavond voordat we voor het eerst Big Night ten tonele brachten in die oude Globe een beeldje van Don Quichote en Sancho Panza cadeau. We scheten stiekem in ons broek en voelden ons ongemakkelijk te spelen in een vreemd land. Als je dan door dat ongemakkelijk schijterige gevoel heen gaat en gewoon gaat spelen voor die volle geschiedrijke zaal dan kom je met kippevel van het podium. Het heeft misschien heel weinig zin het discussieren en toneelspelen. Maar in dit oude theater en in deze renaissance stad voel je je deel van iets. we staan in een traditie. we maken deel uit van de cultuur. We dragen een hele kleine kiezel bij aan de historie van inclusie. Na alle grote gedachten nu gewoon tanden poetsen slapen, morgen weer gewoon met beide voeten op de grond aan de bak! om negen uur morgenochtend springen we op onze ezel naar Madrid en verder.

BOSWIJCK NEW YORK

Bogart street in Bushwick, Brooklyn, New York, NY


At the town hall of Brooklyn named after the dutch village Breukelen, I read the motto of the Borough: Eendracht maackt macht.

Bushwick a particular exciting part of Brooklyn and probably the most happening place in New york today is the home to my good friend and fellow theatre director Rafael Gallegos.

In the weekend I visit him I am lucky enough to be there while the yearly Bushwick open studios take place.

The many artist who moved here in the past ten years open their workplaces to a neighbourhood that used to be considered dangerous. Still a neighbourhood of mainly habitants of latin America, there's something new, fresh, unformulated, unadjust, something very Berlin about this place.

Here I bump into some smart, sensitive, remarkable and promising characters.
On rooftops, in studios, in the local bagelshop, on the street, in someone's kitchen, in the live cafe, in a small theatre space. there are individuals who make this place into a energy filled oasis for creativity. I would love to live here for a while, to be here in residencie. And become part of it for a while, of New york, Bushwick of Brooklyn and it's motto.

chewing gum Butterfly turns out to be sourly beautiful

this sunday I saw director Calixto Bieito's Madame Butterfly at the komische oper in Berlin.

Sensational!

Butterfly will never be the same.

Big art producer's like Gerard Mortier made it bonton not to present Puccini in the 90's. For years this "composer of the people"was considered somewhat vulgair and populistic.

Calixto bieito's remarkable production makes the embarresment of the one's with 'good taste' productive and proofes that in the populair there is to be found in these times a whole lot of meaning.

Take a trip to Asia and you will see, that in a way every kind of luxury seems made available to the poorest of this world. In houses made of bamboo one can find the children gathered around a cheap version of a flatscreen television and the women in their plastic chairs sharing the content of their plastic beauty cases. This is the confronting reductionist view a lot of people in the third world have of the western community. A place of financial security and material wealth. The promised land.

What better place to confront us with this fact than the civilizing machine called the operahouse.
The populair reductionist view of Asia through the eyes of an Italian seems somehow perfect to tell a present story about the economics of love.

This Butterfly is set in an Asian holiday resort that refers to the places described in recent books by Michel Hellebeque. Pinkerton and the other Americans are portrayed als sex tourist in present day Asia. Designs refer both to the plastic mimicing of richness in Asia and the images that is shown in American films about Asia. The lightning makes me think of the sunlight shining through rainforest leaves in a lot of vietnam films.

In the first twenty minutes of the piece I seem to die of shame. What a kitsch. It it all seems too much. Lightning (a lot of neon light) scenery (bad taste) and a view of asian people that is too cliche. More and more this production gains meaning when it turns out that this view of the Asian people is played out in game called: the economics of love.

The chewinggum music of puccini works great in this context. A lot of coca cola, mickey mouse and other pop art/culture references that look surprisingly fresh. Mainly because the thinking proces behind this production is so strong. The cliches are well used. We can often hear puccini in commercials not only because of it's easy listening factor but also because the music seems to be written with an open heart and true longing. This butterfly is not only plastic, musicly and on the level of the motivations of the characters, the longing is true and heartfelt.

In key moments and arias Bieito comes up with smart solutions (no cliches there) that both change our perspective of the scene and gives us not only clues about the story but also gives us confronting view on ourselves, on how we try to get on in life and how we deal with other people on a micro and on a macro level in our ratrace.

In the second act he has some brilliant tricks to get us, the audience to look beyond the story of Cho cho san en Pinkerton. He shows us (while respecting the music) with some extremely radical changes in the actions performed by Cho cho san how empty a world solely defined by numbers, economics and personal gain can get, no matter how honest and pure the longing can be.

Calixto Bieito radical interpretation opens up a new field of meaning in this classic popular opera.
This so called 'easy hit' becomes a confronting and haunting tale about how unfair power, wealth and freedom of movement is distributed in our world.

In the popular is the longing, the sellable, the mass, the great escapist sweet but also the unjust sour.

we 've only just begun

I started my blog

later more about brooklyn among other recent stories