De afgelopen dagen heb ik mogen spenderen in Alcala de Heneras. De stad waar Cervantes werd geboren. Het Oxford van Spanje nabij de hoofdstad Madrid. We logeren in collegeio Tomas Aquino. Zoals een renaissance universiteitsstad betaamt vinden achter dikke oude deuren van oude collegegebouwen met prachtige namen nog altijd geestverrijkende zaken plaats. Verderop in de straat is de faculteit voor filosofie en literatuur. Die studenten kijken uit op het prachtige oude plein dat Plaza de Cervantes heet. Grootheden worden vaak toch in geestelijk rijke omgevingen geboren of komen er vroeg mee in aanraking. Het 500 jaar oude theater waar we vanavond speelde ligt ook aan dit plein. Een soort Globe theatre ook 500 jaar oud en pas sinds 200 jaar heeft het een dak. op het plein een geweldig beeld van Don Quichote. Verderop in de straat ligt de rechtenfaculteit in een ander eeuwenoud magistraal gebouw. In deze omgeving kon ik het niet laten even stil te blijven staan bij de twee dingen die momenteel deze week in Nederland onder druk staan: De rechtstaat en de cultuur. Misschien moet ik niet overdrijven. Deze peilers van onze samenleving kunnen volgens mij best tegen een stootje. Maar al deze gebeurtenissen zeggen toch iets over het geestelijk klimaat in ons land vandaag de dag.
Het doet me denken aan Martha Nussbaum. Een moraalfilosofe die op scherpe wijze na weet te denken over de wortels van onze beschaving en ons handelen van vandaag de dag. Ik ben haar boek NOT FOR PROFIT nu aan het lezen. even een citaat:
"Anxiously focused on national economic growth, we increasingly treat education as though its primary goal were to teach students to be economically productive rather than to think critically and become knowledge-able and empathetic citizens. this shortsighted focus on profitable skills has eroded our ability to criticize authority, reduced our empathy with the marginalized and the different, and damaged our competence to deal with complex global problems. And the loss of these basic capacities jeopardizes the health of democracies and the hope of a decent world"
het woord is gevallen "citizens" het doet zoals alles in het werk van Nussbaum denken aan de antieke Griekse beschaving. Ze is een interdisciplinair denker die onze cultuurgeschiedenis en de huidige relevantie ervan geweldig weet te duiden. Als je haar leest of hoort spreken over de antieke Griekse samenleving dan wordt je duidelijk hoezeer recht en rechtvaardigheid en cultuur en moraal verbonden zijn met de werking van een democratie. En hoe het idee van burgerschap hierin belangrijk is. Zelf blijven denken aan wat rechtvaardig is, het feit dat de wet het toestaat staat maakt het nog niet rechtvaardig. In het antieke theater gingen de burgers van de polis gezamenlijk kijken naar wat ze niet goed hadden gedaan. In dat theater kwamen vluchtelingen, vrouwen, kinderen, oorlogsslachtoffers, gijzelaars, de mensen zonder burgerrechten aan het woord. In het theater werd de moraal gewogen. Men dacht daar samen (in gemeenschap) na over wat rechtvaardig is en wat niet. (Dit inzicht over theater, hoorde ik ooit uit de mond van Peter Sellars, typisch dat het Amerikanen zijn die ons moeten wijzen op de verworvenheden en kwaliteiten van onze cultuurhistorie). Een andere Amerikaan,de toneelschrijver Charles Mee beschrijft de cultuurgeschiedenis als een geschiedenis van inclusie. Steeds meer mensen krijgen rechten en praten mee en worden afgebeeld en geportretteerd door de kunst.
Van een afstand hoor ik vanavond dat er tijdens het debat over de regeringsverklaring slechts enkele minuten is gesproken over cultuur. De Nos nam niet de moeite om het uit te zenden. Gelukkig is het thema kanaal politiek 24 er nog (eventjes). De moed zakt je in de schoenen als je de argumentering hoort van zowel kabinet als oppositie. Iedereen is zo specialistisch en gefocust op het huishoudboekje dat men niet toe komt aan de kern van de zaak. Aan het wezenlijke belang van cultuur voor een gezonde rechtstaat en democratie. Laat staan dat er gevochten wordt voor een geestelijk klimaat dat Spinoza's, Ermasussen, Cervantessen en Nussbaums voortbrengt. We moeten de denkers die het lukt om over de grenzen van disciplines voorbij economische motieven, voorbij de waan van de dag te kijken aan het woord laten. Hopelijk zelfs ook in onze volksvertegenwoordiging. (Ik blijf dromen) (Dream the impossible dream)
Naast dat we natuurlijk keihard gaan protesteren de komende tijd. (ikzelf ben trots deel uit te maken van Platform Ludlum, U gaat horen van ons) zullen we natuurlijk een stelletje Casandra's blijken die vechten met windmolens.
Deze week bevind ik me in een soort oase, een bubbel, een conferentie betaald door Europa en een aantal Europese landen om na te denken over multicultureel theater en de weerspiegeling van migranten op onze (theater) cultuur. Als toi toi kregen Sabri Saad el Hamus en ik vanavond voordat we voor het eerst Big Night ten tonele brachten in die oude Globe een beeldje van Don Quichote en Sancho Panza cadeau. We scheten stiekem in ons broek en voelden ons ongemakkelijk te spelen in een vreemd land. Als je dan door dat ongemakkelijk schijterige gevoel heen gaat en gewoon gaat spelen voor die volle geschiedrijke zaal dan kom je met kippevel van het podium. Het heeft misschien heel weinig zin het discussieren en toneelspelen. Maar in dit oude theater en in deze renaissance stad voel je je deel van iets. we staan in een traditie. we maken deel uit van de cultuur. We dragen een hele kleine kiezel bij aan de historie van inclusie. Na alle grote gedachten nu gewoon tanden poetsen slapen, morgen weer gewoon met beide voeten op de grond aan de bak! om negen uur morgenochtend springen we op onze ezel naar Madrid en verder.
